Nederland

Belgie

Overige landen

Startpagina

Inleiding

Frankrijk

noord-brabant 1.2.4 noord-brabant 1.2.2

Nederland

Rond 1069 is er sprake van een kerkje dat de Benedictijnen in Diessen hadden. De horige boeren moesten bijenwas leveren om kaarsen voor de kapel te maken.

In 1231 ontstaat een conflict tussen de Abdij van Echternach en de Norbertijnen van Tongerloo. Deze Norbertijnen deden al veel voor de ontwikkeling van het platteland. Uitkomst van het conflict is dat de Norbertijnen de kapel van Diessen in leen krijgen. In de eeuw daarna blijft het af en toe problematisch tussen Echternach en de Norbertijnse witheren, maar de belening blijft voortduren.

Bouw van kerk en toren

Rond 1300 wordt met de bouw van een grotere kerk begonnen. Of Echternach daarin meefinanciert kan ik uit de paar bronnen, die ik gezien heb, niet opmaken.

Er zetelde een rentmeester van de abdij in Diessen. Diessen was zetel van een cijnskring (grondbelastingen t.b.v. de kerk!) en bezat een laatbank (= rechtbank). Deze vergaderde op St Denijsdag; 9 oktober.

In de 13e eeuw is sprake van de heerlijkheid Hilvarenbeek, voor de helft in bezit van de Hertog van Brabant, voor de andere helft in bezit van de Bisschop van Luik.

In Diessen staat een schitterende toren met kerk uit de latere middeleeuwen: de St. Willibrorduskerk. Op toren en kerk zijn diverse metseltekens aangebracht.

Het oudste deel van de kerk, het priesterkoor dateert van omstreeks eind 1300. De kerk is gebouwd volgens de Heilige Linie, een denkbeeldige lijn door het midden van het schip en het priesterkoor getrokken van oost naar west.

Mogelijk is in 1450 het kerkgebouw, door het huidige vervangen, de toren stamt van ruim een halve eeuw later. Het kerkgebouw is in de 15e eeuw al een beukige kerk van vier traveeën met een lager en smaller oost koor, een koortravee lang en driezijdig gesloten.

In deze periode is ook de sacristie gebouwd aan de zuidzijde. In het begin van het tweede kwartaal van de 16e eeuw is de toren gebouwd en het schip uitgebreid met een travee, te zien aan de bouwnaad in de west muur.

Herkomst metseltekens

De metseltekens verschijn dus pas in het verdere verloop van het bouwproces.

Er zijn dus verschillende instanties, die mogelijk opdracht hebben gegeven tot plaatsing van een logo/teken op de kerkmuur of torenmuur.

Dat kunnen zijn:



De tekens op de foto hierboven zijn mogelijk een verwijzing naar Willibrord of naar een van de abdijen, maar daar kan ik nog niets zinnigs over zeggen. Hier lijkt door de dubbele lijnen toch wel echt een Andreaskruis bedoeld.

Hartsymbool met punt

Het calvariekruis met daaronder een hart (op de foto hieronder) is wel duidelijk een kerkelijk symbool, dat of de liefde voor het kruis wil uitdrukken of de weergave van het heilig hart van Christus. Dat een hart zo wordt afgebeeld gebeurt pas na 1500. Tot die tijd heeft het hart nog geen scherpe punt.

Bovenste tekens op de noordmuur toren


Het teken rechtsboven op de westmuur van de toren is enigszins verminkt en lijkt te bestaan uit 3 aan elkaar gekoppelde ruiten.





Links boven: op de zuidmuur van de toren zien wij dan nog een ruit.

Rechts boven: op de zuidelijke dwarsbeuk treffen we dan het bekende maalkruis aan.













Aan de metseltekens is nog goed te zien dat het grote kerkraam er later is ingezet. Maalkruis en ruit-teken komen vaak samen voor. Je gaat je dan toch weer opnieuw afvragen wat toch de gecombineerde betekenis is geweest van de beide symbolen.

Net links van de linker steunbeer is nog een ruit-teken te zien.







Ruit en maalkruis naast elkaar op noorder kerkmuur

_____________________________________________________________________________

Goirle: Kerk

Maalkruisen aan weerszijden van de ingang onder de toren.

Een waarschuwing aan geesten en demonen om weg te blijven van dit Godshuis.

En dan nog, zomaar ergens verdwaald lijkt het, een ruit-teken. Ook dit zien we wel vaker, b.v. in Sneek die eenzame ruit elders aan het gebouw.

Kerk Goirle

Maalkruisen naast de ingang van de toren

_______________________________________________________________________

Sprang-Capelle (bij Waalwijk): Kerk

Dit teken aan de Nederlands Hervormde Kerk in Sprang-Capelle ziet er uit als de letter W.

Het bevindt zich op de voorzijde van de linker dwarsbeuk, op de foto net achter de boom.

De St. Willibrord-kerk van Diessen

Links: metseltekens op de toren van de noordmuur

Rechts: detail van de metseltekens



Diessen (N-Br): St. Willibrord kerk

Een dorp waar Willibrord rondliep

Diessen is een dorpje in de buurt van Hilvarenbeek.  Maar de geschiedenis gaat nog veel verder terug. Uit opgravingen blijkt er al bewoning in 700 v. Chr.

In het jaar 370 woedde er een veldslag tussen Romeinen en Saksen, die door de Saksen verloren zou zijn, althans volgens de geschiedschrijver Ammianus Marcellinus. Hij spreekt van; Saxones caesi Deusone in regio Francorum.

Daarna wordt Diessen genoemd in een oorkonde uit 712-714. Ene heer Engelbert (volgens een andere bron: Ansbaldus) schenkt een hoeve aan de zendeling Willibrord. Na de dood van Willibrord vervallen alle bezittingen van de zendeling aan de Benedictijner Abdij van Echternach (Luxemburg), die hijzelf in 698 gesticht had.


Muurteken (westzijde steunbeer toren) in detail

noord-brabant 1.2.4 noord-brabant 1.2.3 noord-brabant 1.2.2

Ruit-teken op de zuidmuur toren

Maalkruis op de zuidvleugel van de kerk